Meer dan olie: het opkomende groeimodel van de Golfstaten

Op het eerste gezicht lijkt het conflict in het Midden-Oosten een rem te zetten op de voorheen sterke groei van de economieën in de Golfstaten. Dit effect zal echter waarschijnlijk grotendeels van korte duur zijn, aangezien de vooruitzichten voor de middellange termijn gunstig blijven; deze recente geopolitieke schok zou de investeringen zelfs een nieuwe impuls kunnen geven. Het zal de bestaande investeringspatronen waarschijnlijk zelfs versterken, waarbij de Golfstaten zowel hun capaciteit op het gebied van koolwaterstoffen als de niet-oliesectoren blijven uitbreiden, terwijl ze meer nadruk leggen op het versterken van de economische en geopolitieke veerkracht.

Dit omvat versnelde investeringen in infrastructuur die bedoeld is om de toekomstige afhankelijkheid van knelpunten zoals de Straat van Hormuz te verminderen. Er wordt opnieuw aandacht besteed aan alternatieve havens, pijpleidingen en handelscorridors over land, terwijl de defensie-uitgaven naar verwachting zullen stijgen, met name voor systemen die kritieke infrastructuur beschermen tegen dreigingen van drones en raketten. Er wordt ook geïnvesteerd in zelfvoorziening, waaronder ontziltingscapaciteit, energie- en LNG-opslag, en strategische voedselreserves.

Volgens Niels de Hoog, senior econoom bij Atradius: "De diversificatiestrategieën die de Golfstaten al ruim voor de oorlog nastreefden, zullen nu nog meer nadruk krijgen. Het conflict zal waarschijnlijk een katalysator zijn voor een grotere veerkracht, waardoor het herstel van het vertrouwen bovenaan de agenda komt te staan, met meer investeringen in infrastructuur over land, alternatieve havens en hogere defensie-uitgaven.”

Een evenwichtiger groeimotor, gebaseerd op capaciteit

Wat opvalt, is niet zozeer een verschuiving weg van koolwaterstoffen, maar de ontwikkeling van een evenwichtiger groeimodel. Olie en gas blijven strategisch belangrijk, zowel als inkomstenbron als stabiliserende factor in periodes van onrust. Vóór het conflict werd de productiecapaciteit al uitgebreid, waardoor de regio over aanzienlijke reservecapaciteit beschikt die snel kan worden ingezet zodra de omstandigheden zich normaliseren. Dit streven wordt geïllustreerd door de VAE, waar de staatsoliemaatschappij ADNOC voor de periode 2026-2028 nieuwe projecten ter waarde van 55 miljard dollar heeft aangekondigd.

Tegelijkertijd is het grootste deel van de directe buitenlandse investeringen in de Golfregio in toenemende mate gericht op niet-oliesectoren. De financiële sector, communicatie, transport, logistiek en de verwerkende industrie trekken steeds meer belangstelling, met name in de VAE en Saoedi-Arabië in het kader van hun agenda’s ‘Vision 2031’ en ‘Vision 2030’. Sinds het herstel na de pandemie in 2021 hebben niet-oliesectoren een robuuste groei laten zien, waardoor de economische prestaties minder gevoelig zijn voor schommelingen in de olieprijs dan in het verleden.

Deze trends hebben bijgedragen aan het ontstaan van een veerkrachtigere economische structuur. Hoewel sectoren zoals toerisme, handel en logistiek momenteel worden beïnvloed door geopolitieke spanningen, blijft hun potentieel op middellange termijn intact, mits het vertrouwen in de regio wordt hersteld.

Zoals De Hoog opmerkt: "De VAE blijven zich onderscheiden als de aantrekkelijkste investeringsbestemming in de regio, dankzij eerdere diversificatie, geliberaliseerde regels voor buitenlands eigendom en goed ontwikkelde vrijhandelszones. Saoedi-Arabië is echter relatief aantrekkelijker geworden, aangezien het conflict de strategische waarde van zijn groeiende aanwezigheid aan de Rode Zee heeft benadrukt. Hoewel het land al vóór het conflict al te ambitieuze projecten heeft teruggeschroefd om de fiscale houdbaarheid te waarborgen, wijzen projecten zoals Oxagon – het industriële en logistieke knooppunt van NEOM aan de Rode Zee – op een meer pragmatische verschuiving naar realistische en economisch verantwoorde initiatieven.”

Vertrouwen als strategisch voordeel

Het herstel van het vertrouwen is nu een centrale beleidsdoelstelling. Dit zal grotendeels afhangen van de ontwikkeling van het conflict, en met name van een afname van de waargenomen dreiging vanuit Iran. Belangrijk is dat de beperkte betrokkenheid van de Golfstaten bij het conflict heeft bijgedragen aan het beperken van reputatierisico’s en het verminderen van de kans op escalatie. Dit versterkt hun positie als bestemmingen voor handel, investeringen, toerisme en buitenlandse arbeidskrachten zodra de spanningen afnemen.

De Hoog: "diversificatieprogramma’s worden hervat en in sommige gevallen zelfs versneld. Deze inspanningen zijn essentieel om het toerisme nieuw leven in te blazen en priorititeitssectoren te versterken, van elektrische voertuigen en farmaceutische producten in Saoedi-Arabië tot financiële dienstverlening, mijnbouw, transport en logistiek elders. Er wordt geen verstoring van deze strategieën verwacht. Er is eerder sprake van een kortetermijninspanning om de aantrekkelijkheid voor investeringen te herstellen, vooral nu Saoedi-Arabië zich voorbereidt op het organiseren van verschillende grote internationale evenementen in het komende decennium.”

Van recessie naar herstel

In het basisscenario van Atradius, waarin wordt uitgegaan van een geleidelijke heropening van de Straat van Hormuz na het staakt-het-vuren, blijft 2026 een uitdagend jaar. Qatar zal naar verwachting te maken krijgen met een scherpe krimp, terwijl de groei in de VAE naar verwachting dicht bij nul zal liggen. Saoedi-Arabië zal het waarschijnlijk iets beter doen, dankzij zijn grotere en meer gediversifieerde economische basis. Vanaf 2027 verbeteren de vooruitzichten aanzienlijk. Over het geheel genomen zal de GCC-regio in 2026 naar verwachting met 1,2% krimpen, waarna een sterk herstel volgt met een groei van 7,8% in 2027.

Dit snelle herstel is mogelijk mits er geen blijvende schade is aan kritieke infrastructuur. De reservecapaciteit voor olieproductie ondersteunt een inhaalfase, terwijl kortetermijnwinsten uit hogere olieprijzen extra begrotingssteun bieden. Naarmate het sentiment verbetert, zullen de directe buitenlandse investeringen, voornamelijk in niet-oliesectoren, naar verwachting herstellen, ondersteund door solide groeivooruitzichten, een gunstig ondernemingsklimaat en verbeterde investeringsregelgeving.

De begrotingsbuffers blijven aanzienlijk. Lage schuldniveaus, omvangrijke staatsinvesteringsfondsen en, in verschillende gevallen, aanhoudende begrotingsoverschotten bieden ruime begrotingsruimte om investeringen te ondersteunen, zelfs in tijden van verhoogde onzekerheid. De indicatoren voor de financiële markten zijn binnen de perken gebleven en de toegang tot de internationale kapitaalmarkten is sterk, waardoor regeringen het investeringsmomentum kunnen handhaven. In tegenstelling tot delen van de bredere MENA-regio, waar beperkte buffers aanpassingen belemmeren, blijft deze begrotingskracht de positie van de Golf als relatieve veilige haven voor internationale beleggers ondersteunen, ondanks regionale spanningen.

Wat de toekomst betreft: hoewel niet-oliesectoren zoals toerisme, handel en logistiek zijn getroffen door de huidige geopolitieke schok, zal de diversificatie van de economieën in de Golfregio zich naar verwachting voortzetten, ondersteund door lopende hervormingen en toenemende buitenlandse investeringen.

De Hoog: "De kapitaalinstroom was vóór de oorlog al in toenemende mate gericht op niet-oliesectoren, ook al bleven de Golfstaten hun koolwaterstofbronnen te gelde maken. De olie- en gasproductie was al vóór het conflict opgevoerd, waardoor de regio over aanzienlijke reservecapaciteit beschikt die snel kan worden ingezet zodra de omstandigheden normaliseren. Diversificatie, reservecapaciteit op energiegebied en sterke fiscale buffers ondersteunen samen de verwachting van een snel herstel zodra de spanningen afnemen.”

Ondanks de huidige geopolitieke omstandigheden blijft Atradius zich inzetten voor het ondersteunen van de handel in het Midden-Oosten. Deze toewijding is versterkt door de beslissing om activiteiten op te zetten in het Dubai International Financial Centre, wat een weerspiegeling is van een langdurige aanwezigheid in de regio. Door zijn capaciteiten ter plaatse te versterken, wil Atradius handelsstromen ondersteunen, klanten begeleiden terwijl de economieën van de Golfstaten zich blijven ontwikkelen en dynamisch reageren op nieuwe risico's en kansen.

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe u uw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken en te zien hoe wij u kunnen helpen om voorop te blijven lopen.